عزاداری دهه محرم در باریکان

پیشینه عزاداری حضرت ابا عبداله حسین(ع) در واقعه جانسوز کربلا در طالقان و باریکان به سده‌های قرن اول هجری شمسی باز می گردد و از آن گاه که مردم این خطه به تشیع گرویدند ، عزاداری سالار شهیدان نیز اقامه می شده است.
شواهدي تاريخي در دست است که نشان مي دهد؛ تعداد کثيري از مردم منطقه طالقان، از همان قرون اوليه اسلامي دل در گرو حب اهل بيت (ع) داشته و مذهب تشيع را مشتاقانه برگزيده بودند .

یکی از جنبه های پر رنگ مراسم های سوکواری ، بعد قومی و قبیله ای آن است . روزهای تعطیل تاسوعا و عاشورا به مردمی که در مرامی آبا و اجدادی به خاندان نبوت عشق می ورزند فرصت می دهد تا به هر ترتیبی شده در مراسم زادگاه خود شرکت جویند و این مراسم و آیین ها را در کنار دوستان و بستگان و هم وطنان خویش ، و به روایت آشنای مرز و بوم خویشتن اجرا نمایند. پاس داشت بعد آیینی واقعه ی عاشورا به شدت با مساله ی هویت پیوند خورده است و گرایش مردم به پیوستن به گروه های تعریف شده ی قومی – قبیله ای – بومی و ... آشکار است . اما این که چرا مردم تمایل دارند در زادبوم خود و در قالب هویت بومی خویش به اجرای این مراسم ها بپردازند جای سوال است. شاید یکی از دلایل آن پیوند آیین ها و مراسم ها- صرف نظر از محتوای آن -با قومیت و بومیت و هویت بومی باشد.وقتی به ساختار و شکل آیین ها و مراسم عزاداری در سرزمین های مختلف می نگریم متوجه می شویم که رد پا و تاثیر فرهنگ هر اقلیم به طرز معنی دار و پررنگی در آیین ها و مراسم مردم آن منطقه مشهود است.

عزاداری  در قبل از دهه 50 که روستا دارای جمعیت قابل توجه ای بود . از اولین شب دهه محرم در مسجد قدیمی که یک طبقه و دارای ستونهای چوبی متعددی بود برگذار می شد . کوره ای در جنب محراب تعبیه شده بود که برای دم کردن چای کاربرد داشت و هر شب بر اساس رسمی که از سالها قبل بر قرار شده بود،یکی از خانواده‏ها متولی پذیرائی بود.در اولین شب خانواده مرحوم میزا جان پدر حاج ابوالقاسم  و در شب تاسوعا خانواده مرحوم کربلائی فتحعلی و در شب عاشورا خانواده مرحوم مراد و پسران به /ذیرائی از عزادران با چائی اهتمام داشتند.در سپیده روز عاشورا ، دسته عزاداری از میدانگاهی روستا(رُونَا) به سمت استخر (اَسَلِّی‏سَر) در جنوب شرق بعد به سمت گورستان (جَرمزار) در شمال شرق روستاحرکت می کردند. در حالی که علاوه بر بیرق‏های متعدد، علم بزرگی در پیشاپیش دسته حرکت داده می‏شدکه به نشانه نذر پارچه‏هائی به آن گره زده شده بود. مرحوم حاج سید تقی و شیر علی این ابیات را می‏خواندند و عزاداران نیز پاسخ میدادند:

زَارِِِِِِِِِِی ِ،زَارِیِ،زََاریِ،زَارِ ِ ------ زَِاریِ ،یاران ظُُلمْ زَارِْ

زاری کنید زاری کنید زاری کنید زاری- زاری کنید همراهان از این ظلم زاری کنید.

همچنین ابیاتی از ترجیع بند محتشم نیز خوانده میشد:

خورشد سر برهنه بر آمد ز کوهسار-گویا عزای اشرف اولاد آدم است

و دسته عزادار چنین پاسخ میدادند:

یاحسین

کشته شد

یاحسین

در کجا

کربلا

دسته عزاداران که بتدریج کودکان و نوجوانان ونیز زنان به آن می‏پیوستند در ادامه روستا را دور می‏زدند و از محدوده جِیرباغ به محوطه حمام در غرب و در انتهاء به گورستان جِیرمَزار در جنوب غرب می‏رفتند. با این حرکت نمادین 4 گوشه روستا به نیت تبرک کردن طی می شد و نزدیک ظهر به مسجد بازمی‏گشتندو مقارن اذان ظهر نماز جماعت اقامه می‏شد. . سپس از سفره اطعامی که هر خانوار به فراخور به مسجد می‏آوردند دسته جمعی تناول می‏کردند.از اوائل دهه 50 این رسم تغییر یافت و مراسم از اوائل دهه تا سوم امام با همت بانیان خیر با طبخ غذا از عزاداران پذیرائی می نمایند.حاج غلامعلی و مش رضاعلی آشپزهای قدیمی هیئت و مراسم باریکانیها اینک چند سالی است که به جوار رحمت حق شتافته‏اند . روحشان شاد.

از حدود اواخر دهه 50 که دهه محرم از به فصل زمستان رسید ، بخشی از باریکانی‏ها که به تهران مهاجرت کرده بودند «هیئت باریکانی‏های‏های مقیم مرکز» را تاسیس کردند و در هر هفته با قرائت قران در منزل باریکانی‏ها استمرار یافت. . هیئت طی دهه محرم در منزل حاج قدرت الله باریکانی در خیابان قلمستان و سپس در منزل حاج الیاس برگزار می‏شد ودر اواخر دهه 60 و 70 با مناسب شدن فصل در مسجد باریکان عزا اقامه می‏گردید.

از اوائل دهه 80 به دلیل تغییر فصل هیئت مجدداً در تهران برگذار می‏گردد. حاج عطااله ،عباس،ناصر مداحان و نوحه خوانان هیئت هستند ییرغلامان امام حسین(ع) و برخی از جوانترها هیئت امناء هیئت را تشکیل میدهند و در اغلب شبهای دهه تا سوم امام برای اطعام عزادران بانی دارد.هیئت از سال 86 در منزل مهران تشکیل می‏گردد.

مهمترین شاخصه مراسم سینه‌زنی سنتی باریکانیها ، تشکیل حلقه‏ای است که در آن هر سینه زن با دست چپ کمر سینه‌زن قبلی را گرفته و پس از هر ضربه به سینه (در حالت یک ضرب هر بار و در سه ضرب پس از هر سه ضربه)یکبار  به سمت جلو خم می‌شوند. سینه زنها با هر ضربه به سینه در همان حال یک گام به سمت راست بر می‌دارند و حلقه مدام به خلاف عقربه های ساعت می چرخد . این نوع سینه زنی موسوم به «شِیلَنگِه ْ» در طالقان مرسوم است . همچنین تشکیل حلقه یا دو صف و سینه زنی با دو دست نیز معمول است. سینه زنی در باریکان قدیم حال و هوائی خاص داشت که اینک نیز کم و بیش ادامه دارد. در آن دوران مردان روستا چنان از سوز دل سینه زنی میکردند که از خود بی خود می شدند . بر اثر ضربات بسیار سنگین که صدائی رعد آسا داشت از سینه بسیاری از سینه زنان خون جاری میشد و اشکها از دیدهها روان میگشت. بعد از نوبتی سینه زنی نوحه خوانی مصیب خوانی میکرد و آنچنان فضای روحانی به وجود می آمد که پنداری جماعت واقعه جانسوز کربلا را به چشم میبینند و مرد وزن با تمام وجود برای آن بزرگواران اشک ماتم می‏ریختند.اینک نیز مراسم با همان شور وبا جلوه‏ای نوین هر ساله به همت موسفیدان و جوانان شیفته امام حسین برگزار می گردد. برای پیر غلامان حضرت اباعبدالله(ع) ، بانیان خیر ، عزاداران از زن و مرد و نیز جوانان متولی هیئت که با تحمل مشکلات و دوری راه این مراسم آئینی را کماکان زنده نگاه داشته اند تقدیر نموده و از درگاه الهی سلامتی و سعادت مسئلت داریم و یاد درگذشتگان از هیئت  را با ذکر فاتحه‏ای گرامی میداریم.