طالقان در دوره قاجار:

آقا محمد خان قاجار
آقا محمد خان قاجار پس از برانداختن مخالفان خود در سال 1209 هجری قمری در تهران پادشاهی خود را اعلام کرد. انتخاب تهران بعنوان پایتخت تاثیر بسزایی در اوضاع و احوال مردم طالقان داشت. زمینه هایی که به لحاظ تحولات تاریخی پس از استقرار سلسله صفوی کم و بیش در مسیر میل به ثبات و آرامش نسبی مهیا شده بود ، تحت تاثیر عواقب ناشی از هجوم افغانها و استمرار نسبی نظام ملوک الطوایفی پایدار نماند. اقدامات نادرشاه افشار ضربه ای دیگر بر پایه های این دو عامل وارد آورد ، اما دیری نپایید و در حقیقت دولت مستعجل بود. روند ثبات و آرامش حکومت متمرکز دوره قاجاریه به مرحله جدید و پایدارتری رسید. از این پس زمینه ای برای جنگهای محلی و داخلی که از عمده ترین ویژگیهای گریبانگیر منطقه طالقان و عامل ناامنی ها و عدم توسعه تلقی می کردید تا حدودی برطرف شد. بدین سبب مصادیق و نمونه هایی از توجه دولت مرکزی که از عصر صفوی آغاز شده بود در زمان قاجار استمرار و توسعه بیشتر یافت . به تدریج همپای تحولات تاریخ معاصر در حوزه های مختلف فرهنگی ، اجتماعی طالقان نیز شاهد ورود برخی مبانی و مظاهر تمدنی و ارتباطهای جدیدتری گردید. در ذیل امنیت و حضور نهادینه شدن دستگاههای نظارت و کنترل دولتی و تسهیل آمد و شد و ارتباط بین پیرامون مرکز از جمله طالقان و تهران در واقع یک پیوند اندام وار و پایدار از جوانب مختلف مهیا شد. روندی که به تدریج در غالب ساختارهای سیاسی ، اقتصادی و اجتماعی عصر حاضر و تقسیمات جدید کشوری مستقر گردیده و تاکنون ادامه دارد.

رضا قلی خان هدایت در شرح وقایع سال هزارو دویست و پانزدهم و دوران سلطنت فتحعلیشاه فتحعلي شاه قاجاردرباره قتل حاجی ابراهیم کلانتر در طالقان می نویسد : در این سال خاقان صاحب قرن (فتحعلیشاه) را با حاجی ابرایم شیرازی (کلانتر) که چهار سال در دولت خاقان شهید و چهارسال در دولت خاقان صاحب قران ، بالاستقلال متکفل مهام وزارت بود، سوء ظنی به هم رسید. چون برادران و پسران هریک در جانبی و شهری حکمرانی داشتند مقرر شد که در روز معین (روز اول ذی الحجه 1215) محرمان دربار به اطراف رفته ، همه را به یکباره گرفته به سیاست رسانند و چنین کردند. محمد تقی سپهر ملقب به لسان الملک در ناسخ التواریخ می نویسد : حاجی ابراهیم کلانتر را به بدترین وضع شکنجه کردند و چشمانش را در آوردندو زبانش را بریدند به قزوینش فرستادند و سرانجام برحالش رقت کردند و او را به جهان دیگر کوچ دادند. اکثر منابع قاجار قتل حاجی ابراهیم کلانتر را در طالقان ذکر نموده اند.

اعتمادالسلطنه در کتاب جغرافیای طالقان خبر از عبور محمد شاه قاجار از حدود طالقان سخن به میان آورده است: در حدود سنه هزار و دویست و پنجاه و هشت که شهریار ، بهروز ماضی محمد شاه غازی انارالله برهانه ، تشریف فرمای آبگرک معدنی قزوین گردیدند از قرار مذکور موکب پادشاه مغفور از حدود طالقان بگذشته است".

ساخت حمامها، حسینیه ها و اقدامات عمرانی دوران سلطنت محمد شاه قاجار(1250-1264هجری قمری) حکایت از امعان نظر او به طالقان است . حمام شهرک از جمله ابنیه تاریخی طالقان می باشد که هنوز پا برجاست . این بنا از سنگ و ساروج ساخته شده و امروزه به همت اداره میراث فرهنگی استان تهران در حال بازسازی است.

از دیگر آثاری که در آخرین سال حکومت محمد شاه ، یعنی سال 1264 در طالقان ساخته شده ، حسینیه جوستان است . این بنا امروزه زیر نظر اداره میراث فرهنگی استان تهران قرار دارد . این بنا به همت اهالی جوستان به سبک و سیاق سابق خود ( البته با نظارت میراث فرهنگی استان تهران ) بازسازی شده است. آنچه توجه بازدیدکنندگان را به خود جلب می کند، ارسی های گره چین این بنا است . در وسط حیاط حسینیه ، سکویی وجود دارد که مخصوص برگزاری تعزیه می باشد. امروزه نیز مراسم تعزیه خوانی در ایام محرم در آن مکان برگزار می شود و اهالی و علاقمندان روستاهای مختلف طالقان در این مراسم شرکت کرده و در این مکان حضور به هم می رسانند.

http://www.ahmad 0066 .blogfa.com


رکن الدوله فرزند فتحعلیشاه (سر دودمان خاندان رکنی قزوین) در زمان فتحعلیشاه حکومت قزوین و طالقان را عهده دار بود، وی چندی در کولج ساکن بود و در وصف هوای آنجا گفته است :

هوای کوله و آب حسنجون                                   سرشکم خون شود یادآیدم چون

****************************************************

 

طالقان در عهد ناصری:

ناصر الدين شاه
سفر ناصرالدین شاه به طالقان و تالیف اولین کتاب راجع به جغرافیا و تاریخ طالقان به دستور او : ناصرالدین شاه از جمله شاهان قاجاریه بود که به سیر و سفر علاقه فراوانی داشت و به طالقان و مردم آن ناحیه عطف توجه داشته است. اسنادی در دست است که نشان می دهد برای عده ای از مشایخ طالقان از جمله شیخ علی طالقانی و میرزا محمد ولد حاجی سید حسن طالقانی مستمری برقرار نموده است.

ناصرالدین شاه به سال 1301 هجری قمری از رودبار کلاردشت به پراچان طالقان آمده و شرح این سفر در برخی از منابع آن روزگار به رشته تحریر در آمده است. از آن جمله نسخه خطی کتابخانه ملک تحت عنوان " سحر سامره و سفر ناصری " نوشته غلامحسین افضل الملک زندی شیرازی می باشدکه این نسخه منحصر در کتابخانه ملک نگهداری می شود.

اعتماد السلطنه و ناصر الدين شاه
اعتمادالسلطنه شرح این سفر را به دو شیوه متفاوت بیان نموده است : یکی در روزنامه خاطرات خود که در آن از سختی و صعوبت راه پیموده شده شکوه می کند و دیگری در روزنامه ایران تحت عنوان " اخبار رسمی اردوی همایونی " آورده است که بیشتر در وصف اوضاع و احوال جغرافیایی این نواحی به خصوص کوهها و یخچالهای تخت سلیمان " نضارت و خضارت و صفا و طراوت رساتیق مرغوب طالقان و کوههای سبز و خرم و هوای بغایت لطیف آن " داد سخن سر داده است. اعتمادالسلطنه در پایان این خبر می افزاید جغرافیای طالقان مفصلا نوشته شده است که انشاء الله در نمره بعد مندرج خواهد شد و بدین ترتیب در 15 نمره دیگر روزنامه ایران کتاب جغرافیای طالقان منتشر گردید.

یک نسخه خطی جغرافیای قدیم طالقان منسوب به اعتماد السلطنه به شماره 60 در کتابخانه ملی محفوظ است . نسخه دیگر این کتاب تحت عنوان " جغرافیای قدیم و جدید طالقان و تواریخ و حکایات متعلقه " در کتابخانه وزارت دارایی در تهران بود. در این کتابخانه هشت مجموعه جلد شده از کتابها و رساله های مختلف خطی وجود داشت که همه در عهد پادشاهی ناصرالدین شاه و پس از سال 1290 هجری قمری تالیف و تهیه شده است. در آغاز و در پایان بعضی از این کتابها و رساله ها مولفان سبب تالیف را چنین نوشته اند :  به حسب فرمان ناصرالدین شاه و یا درخواست اعتمادالسلطنه ، فلان والی بر تدوین و تالیف این اثر همت گمارده اند. چون اکثریت این مجموعه در موضوع تاریخ و جغرافیای شهرها و ایالات و تعداد جمعیت و اسماء طوایف است و همه در دست اعتمادالسلطنه بوده است . لذا اغلب اهل تحقیق عصر ما که مجموعه های مذکور را دیده اند آنها را مآخذ و تقریبا اساس کار تالیف محمد حسن خان و مجلدات چاپ نشده « مراه البلدان ناصری » دانسته اند. از وقایع عهد ناصری تبعید فرهاد میرزا به طالقان است . فرهاد میرزا معتمدالدوله در نامه ای که از طالقان برای فریدون میرزا نوشته در خصوص آب و هوای طالقان می ویسد :

« متاع این ولایت (طالقان) در این هنگام سرد و روز برد و برد است. هر چه در تهران حرف است در اینجا برف است ».

فرهاد میرزا پسر پانزدهم عباس میرزا و عموی ناصرالدین شاه بود. فرهاد میرزا در سال 1271 معلوم نیست به چه علت بر حسب امر شاه به عنوان حکومت طالقان به این حدود که ضمنا تیولاو بود، تبعید می شودو و در این سال بئدن اجازه دولت از طالقان به تهران آمده و به سفارت انگلیس پناهنده می گردد. سپس در سال 1278 به حکومت لرستان و خوزستان منصوب می شود و سپس به عضویت دارالشورای کبری دولتی پذیرفته می گردد.

از اواخر دوره قاجار و به دنبال گسترش فرهنگ نوشتاری و پیدایش مکتوباتی مانند روزنامه ، وقایع و حوادث مناطق مختلف ایران ضبط و ثبت گردیده و تقریبا روشن می باشد لذا در این مقال از تکرار مجدد آن خودداری کرده و خوانندگان را با مراجعه به آنها راهنمایی میکنیم .

www.taleghan.blogfa.com /


 


طراحی و اجرا توسط: وب باکس پورتال