ارژنگ قلعه در كوه ارژنگ يا ارچنك در جنوب روستاهاي ميناوند و باريكان ، قلعه منصور و قلعه كيقباد در شمال هرنج ، قلعه دختر در گته ده ، قلعه پراچان و قلعه فاليس ،امامزاده هارون در جوستان ، شاه محمد حنيفه در كركبود ،امامزاده زكريا در ميراش ،امامزاده ابراهيم در در تكيه ناوه و نيز امام زاده هاي روستاي هاي سيد آباد، اورازان، كش، كشته رود، كلاه رود، اسفاران، خچره، بقعه مير در وشته، و مقبر پيران در ديزان، مهران، گته ده و اوانك، بقاياي آسياب هاي آبي در برخي از روستاها و نيز آثار نهر بزرگ انتقال آب از طالقان به قزوين در امتداد قله هاي رشته كوه هاي جنوبي طالقان، بسيار ديدني است. اينك اجمالا مشخصات عمومي آثار باستاني طالقان آورده خواهد شد و سپس به تدريج آثار باستاني مشروح تر بررسي خواهد شد.

اين قلعه در فاصله 3 كيلومتري شمال غرب روستاي (هرنج) طالقان بر فراز كوه قرار دارد و مربوط به دوره اسماعيليه است. از اين قلعه اكنون جز بقاياي ديوارهايي از ملات ساروج چيزي باقي نمانده است. حدفاصل ديوار شرقي و غربي حدود 100 متر و در وسط محوطه آثار يك حوض سنگي به چشم مي‌خورد كه به احتمال زياد براي جمع آوري آب باران و برف مورد مصرف بود. سفالينه هاي جمع آوري شده از سطح تپه به قرن پنجم هـ.ق تعلق دارد.

مناطقي از ايران که قلعه هاي اسماعيلي در آن وجود دارد بدين قرار است :
1- دره طالقان : موقعيت خاصي دارد . وقتي از گردنه ابراهيم آباد وارد شويد ، روستاهاي مختلفي در کنار رودخانه مشاهده مي‌شود تا به انتهاي دره برسيد . تقريباً در امتداد بالاترين ارتفاعات چند قلعه اسماعيلي ديده مي‌شود .

مهم‌ترين آن‌ها که براي رسيدن به آن بايد مسافتي را پياده روي کرد ، قلعه ارژنگ است . که جزو قلعه‌هاي قابل توجه اسماعيليه است و نسبتاً سالم باقي مانده و روي تپه قرار دارد.

از روستاي باريكان تا قلعه سه تا چهار ساعت راه پيمايي دارد . تا حدود پانصد متري قلعه را با ماشين مي‌توان طي کرد . در ايام سرد سال برف مسير خاکي را مي‌پوشاند . قلعه ارژنگ که خرابه هاي آن تا امروز بالاي ده دماوند طالقان قرار دارد ، در سال 544 به امر کيا محمد بزرگ اميد ساخته شده است . ارژنگ را در طول تاريخ دل‌جنگ و قلادوش هم گفته‌اند.

چند قلعه ديگر : کافرقلعه – فالي - سيران – منصوريه – کيقباد - منصور – پراشان – نوده و قلعه دختر در گته ده هستند.

قلعه هاي فوق فقط قلعه هاي اسماعيلي در يک دره طالقان هستند و درمنطقه قهستان چهل و پنج قلعه شمارش شده که مهمترين آنها قلعه دره و قلعه تون هستند.

به شهادت کتاب‌هاي تاريخي 105 قلعه در طول تاريخ عنوان شده که بايد گشت و پيدايشان كرد. از اين جمله مي‌توان به 35 قلعه در بلاد طالقان و الموت ، 45 قلعه در منطقه قهستان دماوند و فيروزکوه ، 3 قلعه در منطقه فاراب عمارلو ، 8 قلعه در منطقه رودبار قصران اشاره كرد.

قلعه‌هاي اسماعيليه در مكان‌هاي بسيار صعب العبور و سخت قرار داشت . بطور مثال ايوانف روسي که مستشرق است و نيمي از عمرش را براي اسماعيليان وقت گذاشته ، يکي از آرزوهايش رسيدن به قلعه نوي‌ذر بوده ، که در نهايت هم نمي تواند به آن صعود کند . حتي حاضر شده بود که مردم او را در کيسه اي انداخته و به بالاي قلعه ببرند ، شايد بتواند يک‌مرتبه هم كه‌شده ، قلعه را ببيند.

يا مثلا اگر نردبان چوبي قلعه الموت را بردارند ، رسيدن به قلعه کار بسيار دشواري است . قلعه ايران ، قلعه جوتان و بسياري از قلعه ها که در منطقه طالقان و الموت قرار دارند ، در حال حاضر اگر بخواهيد به آنها صعود کنيد ، تنها با استفاده از طناب و وسائل فني ممکن است.

بعضي از قلعه هاي اسماعيليه در قالب غار بوده. به‌طور مثال يکي از آنها در منطقه شمس کلايه قرار دارد ، که مخفيگاه بوده است . يعني اگر از پنج متري آن رد نشويد ، متوجه غار نمي‌شويد . معمولاً از صخره هاي خيلي بلند استفاده مي‌کردند و بيست سي متري از سطح زمين بالا مي‌رفتند و داربست يا اتاقکي درست مي کردند ، که هنوز آثارش باقي است . به‌کمک جرثقيل افراد را بالا و پايين مي‌بردند . در نهايت هم داربست را مي‌سوزاندند و تنها راه ارتباطي فقط يک ريسمان بود. وقتي وارد دره الموت شويد حدود پنجاه کيلومتر تا انتهاي دره فاصله داريد . چند قلعه بزرگ و کوچک در آن قرار دارد.

قلعه‌هاي بسيار کوچک نقش ديده باني را داشتند و اگر کسي مي‌خواست شبيه خون بزند ، از جاهاي بسيار دور مي‌توانستند به هم خبر دهند و با دشمن مقابله کنند.

بنابراين قلعه هايي که با آنها سروکار داريم از سخت ترين و صعب العبورترين جاهايي است که در ايران مي‌تواند وجود داشته باشد.

يکي از اصول ساخت قلعه آن بوده که بتوانند از آب باران استفاده کنند ، در نتيجه سقف قلعه ها بصورت تقريباً منحني ساخته ميشد و رويش شيارهايي تعبيه مي‌کردند براي مواقعي که باران مي آمد تا حتي يک قطره آب هم هدر نرود و بتوانند از آن آب براي شرب استفاده كنند.

Chn.ir www.

درباره‌ قلعه‌هاي‌ اسماعيليه‌ و ياران‌ حسن‌ صباح‌ در سلسله‌ جبال‌ البرز تاكنون‌ تحقيقات‌ بسياري‌ انجام شده ‌ كه‌ از جمله‌ آنها مي‌توان‌ به‌ اين دو كتاب اشاره‌ كرد

قلاع‌ اسماعيليه‌ در رشته‌ كوه‌هاي‌ البرز ، دكتر منوچهر ستوده‌ ، انتشارات‌ طهوري‌ ، سال‌ 1362

قلاع‌ حشاشين ، پيترويلي‌ ، حواشي‌ و ترجمه‌: علي‌ محمد ساكي‌، انتشارات‌ علمي‌، بهار 1368

اسكول‌ + سر: سرِ اسكول‌؛ اضافه‌ مقلوب‌

در گويش‌ تاتي به‌ غار، اسكول، به ضم‌ الف‌ و كاف‌ مي‌گويند. بد نيست در اين باره نگاهي‌ به‌ كتاب‌ تاريخ‌ اجتماعي‌ ايران‌ نوشته‌ مرتضي‌ راوندي‌ نيز بيندازيم‌: ايران‌ در هزاره‌ 5 قبل‌ از ميلاد. در اين‌ عهد انسان‌ هنوز با ساختن‌ خانه‌ آشنايي‌ نداشت‌ و در زير آلونك‌ها بسر مي‌برد. وجود غارهاي‌ متعدد در ايران‌ با تحقيقات‌ انجام‌ شده‌، زندگي‌ انسان‌ اين‌ ادوار را مشخا ساخته‌ است‌. غار اسكول‌در ارتفاعات‌ جنوب‌ شهرك‌ طالقان‌ حاكي‌ از اين‌ واقعيت‌ است‌.

در روستاي باريكان نيز منطقه اي باستاني به نام « اسكول دره» وجود دارد.

قدمت تاریخی : دوره سلجوقیان حدود 1000 سال پیش

در وسط قلل اطراف روستای پراچان ،بقایای قلعه ای به نام قلعه پراچان مشاهده می شود . حداکثر سطح قلعه ،دایره ای به قطر 15 متر می باشد . در سطح قلعه ،گودالهایی مشاهده می شود که برخی از آنها ،احتمالا بقایای معماری وبرخی نیز حاصل حفاریهای غیر مجاز قاچاقچیان می باشد به احتمال زیاد این قلعه مقر فرماندهی در مواقع بسیار حاد و دشوار بوده است.موقعیت این قلعه به گونه ای است که بر تمامی ارتفاعات منطقه اشراف دارد و با قلعه نشینان دیگر مانند قلعه دختر- قلعه ارژنگ – قلعه منصور – قلعه کیقباد و دیگر قلاع منطقه طالقان توانایی ارتباط داشته است. فتح این قلعه و دسترسی به آن نیازمند زمان طولانی بوده و که در مواقع جنگ به سختی عاید مهاجمان شده است .

با توجه به نوع سفالها و عدم تنوع در آنها به نظر می رسد ،زمان طولانی از قلعه استفاده نمیشده و تنها در یکی دو برهه از تاریخ و عمدتا در دوره اسماعیلیه و سلجوقیان فعال بوده است و قدمت آن نیز به دوره های یاد شده برمی گردد

http://www.taleghan.org

قلعه ارژنگ یکی از بناهای تاریخی شهرستان ساوجبلاغ با قدمت حدود 900 سال بر فراز قله ارژنگ در روستای میناوند طالقان درغرب استان تهران واقع شده است.

ارژنگ قلعه یکی از قلاع اسماعیلیه در جنوب روستا توسط کیا محمد بن بزرگ امیر درسال 502 هـ -ش احداث شده است. این قلعه در دوره اسماعیلیان به دست حسن صباح و به عنوان پایگاهی برای مقابله با حملات و جنگ های احتمالی ساخته شده است.

قلعه ارژنگ به سبب اشراف مناسب به منطقه یکی از بناهای استراتژیک زمان خود بوده که از بخش هایی شامل دو برج دیده بانی ، مرکز فرماندهی ، انبار ذخیره آذوقه ، آب انبار و چندین راهرو تشکیل شده است.

در سطح این بنای تاریخی سفال هایی به رنگ های قرمز ، نخودی و نقش های ساده ، منقوش ، لعابدار و بی لعاب یافت شده که با توجه به تنوع آنها می توان قدمت قلعه را دوران اسماعیلیان تعیین کرد.

مصالح استفاده شده برای ساخت این قلعه در ارتفاع 2 هزار و 864 متری کوه ارژنگ را ، سنگ و ساروج تشکیل می دهند.

تنها مسیر دسترسی به این قلعه باستانی که هم اکنون بقایایی از آن به جا مانده است ضلع جنوب شرقی است.

قلعه ارژنگ در دوره ایلخانیان در حمله هولاکوخان به ایران تخریب شد.

این بنای تاریخی ارزشمند دوازدهم بهمن 81 در فهرست آثار ملی به ثبت رسید.

با اتمام عمليات مرمت و احيا حمام قاجاري مير طالقان ، مهمترين نماد تاريخي _ اين روستاي تاريخي حفظ مي شود .

مرمت اين حمام براي مردم اين روستا بسيار مهم تلقي شده بطوريكه مردم ازتمام مراحل مرمت و ساماندهي اين بنا عكس گرفته و فيلم برداري مي كردند تا براي دوستان و وابستگان خود در داخل و خارج از ايران بفرستند زيرا احيا اين اثر تاريخي را براي زنده نگهداشتن هويت تاريخي روستاي خود، بسيار مهم و حائز اهميت مي دانستند .»

  
حمام مير طالقان پيش از مرمت شرايط مناسبي نداشت و زير تلي از خاک و زباله مدفون شده بود .

« حمام تاريخي مير طالقان پيش از مرمت ، زير تلي از خاك مدفون شده بود كه براي نجات بخشي آن حدود 20 كاميون خاك و زباله از اين بنا خارج شد .»

ميراث خبر

حمام قديمي‌‌در بافت قديمي‌‌شهرك از توابع طالقان قرار دارد. با توجه به سنگ نبشته موجود، حمام در سال 1261 هـ.ق در زمان قاجاريه احداث شد. مصالح بكار رفته در ساخت حمام، سنگ و ملات گل و آهك بود. فرم حمام تقريباً به شكل مستطيل است. ورودي بنا در ضلع جنوبي قرار دارد. بعد از عبور كردن از دالان، داخلي سربينه مي‌‌شويم كه يك حوض آب كوچك در وسط آن قرار دارد. با يك راهروي نسبتاً طولاني از داخل سربينه به بخش شست و شوخانه مي‌‌شويم. خزانه آب گرم در شمال و خزانه آب سرد در شمال شرقي اين قسمت قرار دارد.

قدمت تاریخی : اواسط دوران صفویه حدود 450 سال پیش

در مرکز روستا حمام تاریخی نسبتا بزرگ فشندک در جهت شمال – جنوب واقع شده است . ورودی حمام در سمت غربی و باعمق راهرویی به طول سه مترو با چرخشی به سمت چپ به رختکن منتهی می شود.رختکن در جهت شرقی – غربی احداث شده ودر سه سمت شمالی ،شرقی و جنوبی دارای چهارطاق نما می باشد.رختکن حمام در سمت غربی به وسیله راهرویی نسبتا طولانی که عمق آن در حدود 5 متر میباشد به گرمخانه،متصل می شود . رختکن دارای چهارطاق نما و نسبتا وسیع می باشد.در جبهه شرقی گرمخانه خزینه حمام واقع شده و در طرفین آن اطاقهایی قرار دارد ،که بر وسعت و گنجایش گرمخانه می افزاید.

وجود فضاهای جانبی خزینه،نوعی ابداع و نوآوری در طراحی ساختمان بنای این حمام به شمار میرود. مصالح حمام تاریخی روستای فشندک از سنگ،ملات گچ،ساروج و آهک می باشد و در برخی از نقاط گنبد،آجر نیز به کار رفته است. طاق و تویزه های حمام دارای قوس جناغی و سقف تمام فضاهای حمام با گنبد عرق چین پوشیده شده است . بر بالای هر یک از گنبدها نورگیرهایی جهت انتقال روشنایی و تهویه هوا احداث شده است . بدنه نمای داخلی حمام با ملات گچ و آهک اندود شده است .وسعت زیاد حمام تاریخی فشندک ،حکایت از رونق اقتصادی و جمعیت فراوان این روستا در گذشته می نماید و جا دارد نسبت به حفاظت آن اقدام لازم به عمل آید .

با توجه به ویژگیهای نقشه و معماری حمام تاریخی فشندک و مقایسه آن با موارد مشابه در دیگر نقاط طالقان به نظر می رسد ،قدمت آن به اواسط دوره صفویه برسد.

http://www.ahmad 0066 .blogfa.com /

این غاردرنزديكي روستاي «بزج» قرار دارد و در گذشته از این غار به صورت پناهگاه استفاده می شد؛ طول غار 25 متر است.

آثاري از كارهاي دستي و محل دروازه و ديده‌باني و همچنين نشيمن‌گاه در آن مشاهده مي‌شود.

این غار در كوهي به همين نام در نزديكي قريه سوهان و قريه آرتون واقع شده. دهانه غار بسيار تنگ است. پس از پيشروي در غار، دهانه چاهي به عمق 4متر نمودار مي‌شود كه بايستي به كمك طناب از آن پايين رفت و در آنجا محوطه بزرگي ديده مي‌شود كه تعداد زيادي اسكلت انسان روي هم انباشته شده است .

درون اين غار، منابع آب‌هاي زيرزميني ديده مي‌شود و از سنگ‌چيني‌هاي دستي درون غار استنباط مي‌شود كه سابقا عده زيادي درون اين غار مي‌زيسته‌اند. .

منبع :سیمای میراث فرهنگی استان تهران

در شمال روستاي «ناريان» قرار دارد و كمتر بدان توجه شده است.

در مزرعه‌اي به همين نام در روستاي «وركش» واقع شده و داراي اتاق‌ها و محل نشيمن است.

در جوار امامزاده يوسف، روبه‌روي روستاي «وشته» قرار گرفته و حدود ده اتاق دارد.

رشته كوه البرز مملو است از چشمه‌هاي آب گرم و طبيعتا منطقه طالقان هم كه در كنار اين رشته كوه‌ها واقع شده، از اين قاعده مستثني نيست.

مشهورترين اين چشمه‌ها عبارتند از: چشمه آب گرم در شمال روستاي گراب در بالاطالقان، چشمه آب گرم «گنداب» در شمال روستاي دهدر در بالاطالقان و چشمه آب گرم در شمال روستاي هرنج.