دائره المعارف باریکان


آیا می دانید شماره3

آیا میدانید : چرا چشمه بالای باریکان (نزدیک مدرسه) بنام «نظر چشمه» نام گذاری شده است ؟
علت آن خاصیت فوق العاده آب چشمه برای مداوای بیماری مهلک «سیاه سرقه» است.سیاه سرفه که پیش از رواج
واکسیناسیون (موسوم به سه گانه) عمدتاً در کودکان زیر 10 سال شایع بود یک بیماری تنفسی باکتریال است که میتواند منجر به ذات‌الریه، کاهش آب بدن، کاهش وزن، اختلال خواب، تشنج و ندرتاً بیمارینظر چشمه مغزی و مرگ گردد. درمان بیماری توسط آنتی بیوتیک‌ها صورت میگیرد که باید توسط پزشک انتخاب و تجویز شود و دوره معمول درمان چهارده روز میباشد. اما در باریکان که تا قبل از دهه 30 چندان به درمانگاه و دکتر دسترسی نداشت، بیمار مبتلا به سیاه سرفه با آشامیدن کوزه ای از آب «نظر چشمه» در کمنر از چند روز بهبود می یافت .
بررسی ها نشانگر آن است که آب نظر چشمه برا ی بررسی منشاء خاصیت ضد باکتریائی قوی مزبور ، تاکنون آزمایش نشده است.

آیا می دانید : فاصله هوائی باریکان تا خانه خدا 1944 کیلومتر است! میزان مسافتی که یک نمازگذار در فاصله 1 متری «محراب مسجد امیرالمومنین باریکان» تا «رکن عراقی» (رکنی که حجر اسماعیل و ناودان طلا در سمت چپ آن واقع شده اند) دارد دقیقاً بالغ بر
129/944/1 متر(+- 10 متر) است. که از سه کشور ایران،عراق و عربستان عبور می کند.
از این رو زاویه قبله در باریکان نسبت به شمال مغناطیسی(خط فرضی قائم شمال به جنوب) برابر با حدود 36 درجه به سمت غرب است.مسیر نمازگزار در باریکان به سمت قبله ، ابتدا از مابین هشکرد و آبیک (بر فراز شهرک هیو) در استان تهران عبور کرده و پس از گذر از شهر خنداب استان مرکزی دقیقاً از فراز شهر بروجرد و سپس از 20 کیلومتری شرق خرم آباد در استان لرستان عبور کرده و در جنوب استان ایلام _جنوب شهرستان دهلران) از منطقه دشت عباس (شمال فکه)که موقعیتی مشهور در عملیات ظفرمند فتح المبین (نوروز 61) است از خاک ایران گذشته و به عراق می‏رسد. این مسیر در کشور عراق نیز از استانهای میسان (از کنار شهر العماره)– ناصریه – المثنی و در کشور عربستان نیز از استانهای رفح – بَریده و مدینه عبور نموده و به در انتهاء به اش
رف ابلاد مکه معظمه می رسد. قسمت شود انشاء الله از این رکن خانه خدا را زیارت کنیم)فاصله مزبور از باریکان تا مرز ایران و عراق 514 کیلومتر-داخل کشور عراق 402 کیلومتر و داخل کشور عربستان 1028 کیلومتر می باشد. برای مشاهده نقشه در ابعاد بزرگتر ،لطفاً کلیک فرمائید.

آیا می دانید :که چرا نام «مزرعه لات» به این نام مشهور شده است؟ واژه ی «لًات» در گویش گیلکی به معنای دشت مسطح بی حاصل که در مسیر رودخانه وسیل قراردارد ودارای سنگ وسنگریزه می باشد.
در مجموع لات به معنای زمین هموار و کم ‌گیاه مشرف به رودخانه و یا به عبارتی کناره رود است. مزرعه لات در روستای باریکان به قطعه زمینی تقریباً هموار اطلاق می شود که مشرف به دو رودخانه شاهرود و باریکان رود استمزرعه لات
و بخش شمالی ان ازحدود کناره های شاهرود آغاز و تا بالای اولین تیه در جنوب آن امتداد دارد . بخش غربی این مزرعه در مجاورت «باریکان روخانه» قرار داشته و بخش سرقی آن محدود می شود به تپه ای موسوم به «جارو زمینان» .مزرعه دارای چشمه و استخری بوده (بقایای ان هنوز قابل مشاهده است)که به « لاتی چشمه» معروف است. واژه «لات» در برخی از مناطق جغرافیایی طالقان،مازندران، گیلان ،تهران و قزوین به کار برده شده است . مانند لات زیدشت،
لات محله، لات کنار

آیا می دانید : که سالها پیش از نخ ستين شركت تعاوني امروزی( راچ دایل ۱۸۴۴ميلادي انگلستان )نوعی تعاونی بدون اساسنامه! بنام « وَاره» در باریکان و دیگر روستاهای طالقان تا اوائل دهه 50 فعالیت داشت. «واره» نوعي سازمان غالباً «زنانه» و بسيار كهن با محور اصلي «همياري»، است.«واره» را مي توان گروهي متشكل، با هدف اقتصادی مشخص، روابط مستقيم و برخوردار از ارزش های اخلاقی نظیر اعتماد و هنجارهاي گروهي و نظم دقیق دانست.
علت ایجاد تعاونی «واره» در محدوده طالقان به دشواری عمل آوری محصولات لبنی به شیوه سنتی باز می گرددواره . دامداران به دلیل فقدان وسایل سرمایشی مانند یخچال و روشهای پایداری بلند مدت چون پاستوریزه و هموژلیزه به ناچار باید شیر را به سرعت تبدیل به دیگر فراورده های مانند ماست و پنیر و کره و.. می نمودند اما این کار برای اغلب دامداران که مقدار اندکی شیر در روز داشتند چندان به صرفه نبود این بود که هر دو یا چند خانوار به نوبت آنچه را که در یک روز (صبح و عصر)از گوسفندان یا گاوان می‏دوشیدند به خانواری معین می دادند. واره در باریکان با ظرف معین هر خانوار و چوبی حدوداً 30 سانتی شکل می‏گرفت . خانواری که شیر می آورد چوب را در ظرف شیر قرار می داد و پس از خارج کردن از ظرف به آن خاکستر می پاشید. خاکستر به نم حاصله از رطوبت شیر می چسبید و سپس چوب را در بالای محلی که خاکستری شده بود،علامت می گذاشتند. انگاه که نوبت واره خانوار آورنده شیر بود ،شیر را در همان ظرف مشخص و تا جائی که محل علامت چوب بود ،می ریختند و به این ترتیب سهم آورنده تصفیه می شد.از مشهورترین واره ها در باریکان ،واره شادروانان گل ننه + کربلائی جمیله و عشرت + بیگم را می توان نام برد(لطفاً اسامی دیگر واره ها در باریکان را معرفی فرمائید)

آیا میدانید شماره2

آیا میدانید : قبل از آسیاب پائین چشمه باریکان ،موسوم به آسیاب سیدان ،آسیاب دیگری در اوائل دهه1300 در چشمه گلوگاه وجود داشت که بنام« کَل اِسیو » معروف بود. هم اکنون نیز مزرعه آن محدوده بنام «کَل اِسیوئی اسَلی سر» شناخته می‏شود. پس از متروکه شدن این آسیاب که ظاهراً به علت دوری راه از مزارع گندم و نیز کمبود آب (به عنوان نیروی محرکه آسیاب)زخ داده است . سنگ آسیاب آنرا برای استفاده در آسیاب «سیدان» آوردند. حمل سنگ از این مسافت حکایتی بس شنیدنی بوده که هنوز در اذهان برخی از باریکانیه آن دوران باقی است.(نقل از تیمور و دکتر مهدی باریکانی)

آیا میدانید : که قبل از احداث روستای باریکان در موقعیت کنونی (حدود 270 سال پعکس تزئینی -حمامی دریش) ،روستا در محدوده آقا چشمه مستقر بوده است. قبرستان آقا چشمه که تا دهه 30 وحتی 40 نیز آثار آن مشهود بود و سنگ قبرهائی تخته ای نامنظم ، مکعب مستطیل، دو و سه کله و.. منقوش به اشکال و نیز خطوط ثلث و نستعلیق در آن مشاهده می شد. در همین محدوده و در مزرعه ای موسوم به «اَراَنی دُوش» تا اوائل دهه 30 خرابه های حمامی باستانی همچنان پای بر جای بود به نحوی که به آن منطقه اصطلاحاً «حمامی دَر» اطلاق می شد.مشهور است که باریکانیهائی که برای کشاورزی به آن منطقه می امدند در هنگام بارندگی در طاقی محوطه حمام پناه می گرفتند.(نقل از دکتر مهدی باریکانی)

آیا می دانید : که در محدوده جَر مزار و در ابتدای ورودی خوزه کول قبری بوده است که دارای سنگ قبری سه کله بود. سنگ قبر مزبور در اوائل دهه 40از محل قبلی منتقل و بر سر راه جوی آب مزروعی باریکان در مقابل منزل کنونی حاج شکری قرار داده شد.این سنگ تا اوائل دهه60 همچنان در محل مذکور قرار داشت و پس از آن ناپدید شد!(نقل از حاج ابوالفضل باریکانی)

آیا می دانید : که فاصله باریکان از مدرسه تا سه راهی بالای سربالائی 311 متر و از سه راهی تا آب نما باریکان 916متر و از ّ نما تا پل شهرک 3389متر است .

آیا می دانید : اختلاف جنوب به شمال روستای باریکان 57 متر است. ارتفاع در استخر 1873 متر و در پائین سربالائی 1816 متر است .بنابر این با توجه به فاصله هوائی 412 متری این دو نقطه شیب جنوب به شماشادروان حضرت ایت اله طالقانیل روستای باریکان در حدود 5/10درجه است.)

آیا می دانید : زنده یاد آیت اله طالقانی در پائیز سال 1349 بنیانگذار مسجد باریکان بود. ایشان به دعوت باریکانیها را برای گذاشتن سنگ تهداب که در اصطلاح طالقانی «بنُوری» نامیده می شود صبح یکی از روزهای جمعه میانه مهر ماه از تهران برای این منظور به باریکان سفر کرده بودند. حاج صفت اله با خودروی شخصی(اُپل قرمز رنگ) به همراه حاج ستار و مرحوم میر حسینی، ایت اله را به باریکان آوردند.(نقل از حاج قدرت باریکانی)

آیا می دانید : که اولین ساعت جیبی را مرحوم حاج آمان اله به باریکانشادروان حاج امان اله آورد. شادروان آمان اله که موذّن سالهای دور باریکان بود و در هنگام سحرهای ماه مبارک رمضان نیز با صدائی خوش «سحر خوانی» می نمودند ، به وقت دقیق بسیاز نیاز داشت از این رو به شاید به این انگیزه در در اوائل دهه 1320 ساعت مذکور را خریداری نمودند.حاج امان اله همچنین در منزلش عطاری کوچکی داشت و نیازهای داروئی اهالی را درحدود امکان برطرف می نمود.(نقل از حاج قربانعلی باریکانی







آیا می دانید؟ شماره
1

آیا می دانید : مرحوم عزت اله باریکانی اولین فردی بود که رادیو را به باریکان آورد . این رادیو در اوائل دهه 30برای اولن بار در منزل شادروان «زیور اَبجی» راه اندازی و با باطری قلمی بزرگ کار می کرد. رادیو مذکور از نوع لامپی و مارک آن فلیپس بود. با توجه به نارسائی آنتن دچار پارازیت بود و صدای آن واضح به گوش نمی رسید . رادیو موجب جلب توجه باریکانیها شده بود و اهالی برای شنیدن آن بصورت گروهی در حیاط و بام منزل و منازل مجاور اجتماع می‏کردند.رادیو در یکی دو تابستان راه اندازی شد و پس از آن رادیوی دیگری توسط کربلائی فتحعلی خریداری و بصورت دائم مورد استفاده بود.

چراغ گرد سوز
آیا می دانید : که برای اولین بار در باریکان چراغ گرد سوز توسط شادروان مشهدی فتحعلی باریکانی مورد استفاده قرار گرفت. چراغ گرد سوز که در نوع خود وسیله‏ای فانتزی و پیشرفته ای محسوب می شد از اواخر دهه 20 در باریکان روشن شد . سپس استفاده از این وسیله عمومی شد.لازم است بدانید که تا قبل از چراغ گرد سوز از چراغ موشی استفاده می‏شد.


آیا میدانید
: ارتفاع قسمت بالاترین ناحیه روستای باریکان (مدرسه) با پائین ترین ناحیه (باریکانی چشمه) دقیقاً 25 متر اختلاف دارد! ارتفاع در مدرسه 1862 متر از سطح دریا و در چشمه 1837 متر است. بنابر این متوسط شیب باریکان از شرق به غرب در حدود 10 درجه می باشد.

آیا می دانید: فاصله هوائی مدرسه تا چشمه 209 متر و فاصله آخرین منزل در جنوب روستا(خانه مرحوم سید حاجی)با آخرین خانه در محدوده باریکان (خانه حاج صفت) 264متر است . بنابر این مساحت تقریبی روستا حدود 1/5 هکتار است.

آیا می دانید :که باریکان داری آسیاب آبی بوده است . این آسیاب در یائین «باریکانی چشمه» و در حاشیه باریکان روخانه قرار داشته بود. آب بوسیله تنه توخالی شده درخت به یک پره بزرگ چوبی هدایت می شد و محور این پره سنگ آسیابی که در حدود و اندازه چرخ لودر البته با ضخامتی کمتر بوده و روی سنگ دیگری به شرح فوق که ثابت بود ،گردش می کرد . گندمها از سوراخسنگ آسیای به مرکز سنگ بالائی ریخته می شد و به این ترتیب گندمها را آسیا می کردند . .سیلاب آسیاب را در اوائل دهه 40 از بین برد .اما آثار آن منجمله سنگ آسیاب (تصویر فوق) تا اوائل دهه 60 قابل مشاهده بود. شاید اگر اینک همت شود با کمی جستجو شود بتوان سنگ آسیاب را یافت

طراحی و اجرا توسط: وب باکس پورتال